Από τους Μερκοζί στους Μερκρόν μια σχέση αγάπης και... συμβιβασμών

Επειτα από 12 χρόνια στο τιμόνι της Γερμανίας η Ανγκελα Μέρκελ άνοιξε τις πόρτες της καγκελαρίας στον τέταρτο κατά σειρά Γάλλο πρόεδρο.

Μετά τους κεντροδεξιούς Ζακ Σιράκ και Νικολά Σαρκοζί και τον σοσιαλιστή Φρανσουά Ολάντ, ο 39χρονος κεντρώος Εμανουέλ Μακρόν είναι και ο τέταρτος εταίρος με τον οποίον θα επιχειρήσει η «σιδηρά κυρία» της Ευρώπης να αναβιώσει το γαλλογερμανικό «δίδυμο», που μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του '90 έδινε δυναμική ώθηση στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα.

Με σταθερά βήματα την τελευταία τουλάχιστον δεκαετία ο λεγόμενος «γαλλογερμανικός άξονας» μετατράπηκε σε... «γερμανογαλλικό», και η κυριαρχία των δύο χωρών στο εσωτερικό της ΕΕ σε μια απόλυτη ηγεμονία του Βερολίνου, με τη Γαλλία να έχει γίνει απλός θεατής των εξελίξεων και τον εκάστοτε πρόεδρό της να απεικονίζεται σαν «σκυλάκι» της Μέρκελ. Η άνοδος στην εξουσία του φιλοευρωπαίου Μακρόν, ο οποίος κέρδισε υποσχόμενος θεσμικές αλλαγές στην ΕΕ και την Ευρωζώνη, αναπτερώνει τις ελπίδες για αναβίωση του ισχυρού ευρωπαϊκού «διδύμου», ωστόσο οι απόψεις των αναλυτών διίστανται για το αν ο νέος πρόεδρος θα μπορέσει να κάμψει τη γερμανική αδιαλλαξία και να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων.

Στενή συνεργασία

Το σίγουρο είναι ότι ο αγαπημένος των Βρυξελλών και του Βερολίνου Μακρόν κινήθηκε δυναμικά προς αυτή την κατεύθυνση: έστειλε ένα ισχυρό μήνυμα για στενή συνεργασία με τη Γερμανία από την κιόλας πρώτη μέρα της προεδρίας του μεταβαίνοντας στο Βερολίνο. Διάθεση συμβιβασμού φάνηκε και στις δύο πλευρές. Παρά την απόρριψη των προτάσεων του Μακρόν από μια σειρά από Γερμανούς πολιτικούς το προηγούμενο διάστημα, μεταξύ των οποίων και του υπουργού Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, η Γερμανίδα καγκελάριος τη Δευτέρα δεν έκλεισε την πόρτα στον Γάλλο πρόεδρο, πετώντας του όμως παράλληλα το μπαλάκι για μεταρρυθμίσεις. «Από γερμανική άποψη, είναι δυνατόν να αλλάξουμε τις συνθήκες αν αυτό έχει νόημα. Θα ήμουν έτοιμη για κάτι τέτοιο, αλλά πρώτα θα εργαστούμε πάνω στο τι θέλουμε να μεταρρυθμίσουμε», δήλωσε η Μέρκελ μετά τη συνάντησή της με τον Μακρόν.

Ο τελευταίος, σε αντίστοιχο ύφος, παραδέχθηκε πως πρέπει να γίνουν μεταρρυθμίσεις στη Γαλλία, και μάλιστα για να αποφύγει να χαρακτηριστεί «σκυλάκι» του Βερολίνου διευκρίνισε ότι θα το κάνει «όχι επειδή το απαιτεί η Ευρώπη, αλλά επειδή το χρειάζεται πραγματικά η Γαλλία». Η διάθεση συμβιβασμού του Μακρόν φάνηκε με τη δήλωσή του ότι δεν έχει υπερασπιστεί ποτέ την ιδέα των ευρωομολόγων ή μιας αμοιβαιοποίησης του χρέους της Ευρωζώνης. Ετσι έδειξε ότι είναι διατεθειμένος να ξεχάσει οικονομικές δεσμεύσεις-σημαίες του για να πετύχει τους στόχους που του ορίστηκαν.

Η κυνική ανάγνωση των δηλώσεων της Μέρκελ λέει πως η καγκελάριος επιχείρησε να ανταμείψει με καθησυχαστικά λόγια τον Μακρόν για τη μεγάλη νίκη του επί της ευρωσκεπτικίστριας Μαρίν Λεπέν, αλλά ότι θα φανεί για ακόμα μία φορά άκαμπτη όταν θα κληθεί να συζητήσει επί συγκεκριμένων γαλλικών προτάσεων.

Η αισιόδοξη ανάγνωση των αναλυτών λέει πως η Μέρκελ και ορισμένοι συνεργάτες της- στους οποίους δεν περιλαμβάνεται ο Σόιμπλε- συνειδητοποίησαν πως οι πολιτικές λιτότητας είναι η συνταγή για τον πολιτικό εξτρεμισμό και τη διάλυση της ΕΕ και πως μετά την ενδεχόμενη επανεκλογή της θα επιδιώξει την αναμόρφωση της Ενωσης. Μένει να φανεί αν το προσωνύμιο «Μερκρόν» που ήδη αποδίδουν τα ΜΜΕ στο νέο «δίδυμο» της ΕΕ θα επιβεβαιωθεί και πόσο περιθώριο θα δώσει η Μέρκελ στον Γάλλο πρόεδρο για να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις.

Οι δύσκολες συνεργασίες της Μέρκελ
Η διαφωνία με τον Σιράκ, τα νεύρα για τον Σαρκοζί και η κόντρα με τον Ολάντ

Η Μέρκελ δεν έχει πετύχει τα τελευταία 12 χρόνια με κανέναν από τους τρεις προηγούμενους προέδρους της Γαλλίας την αμοιβαία κατανόηση και την εποικοδομητική συνεργασία που ώθησε το ευρωπαϊκό πρότζεκτ στις εποχές των γαλλογερμανικών διδύμων Κόνραντ Αντενάουερ - Σαρλ Ντε Γκολ, Χέλμουτ Σμιντ - Ζισκάρ Ντ' Εστέν και Χέλμουτ Κολ - Φρανσουά Μιτεράν.

Οταν τον Σεπτέμβριο του 2005 η Μέρκελ εξελέγη στη γερμανική καγκελαρία, ο τότε Γάλλος πρόεδρος, Ζακ Σιράκ, όδευε προς το τέλος της δεύτερης θητείας του και η Ευρώπη είχε μόλις δεχθεί ένα πολύ μεγάλο πλήγμα: την απόρριψη του ευρωπαϊκού Συντάγματος σε ένα γαλλικό δημοψήφισμα. Το πρώτο της ταξίδι είναι στο Παρίσι, όπου υπόσχεται στον Σιράκ να συνεχίσει τις τακτικές συναντήσεις που είχε ο Γάλλος πρόεδρος με τον προκάτοχό της Γκέρχαρντ Σρέντερ, με στόχο την εξομάλυνση των διαφορών τους. Οι δύο χώρες είχαν οδηγηθεί τα τελευταία χρόνια σε αντιπαράθεση, αφού ο νέος καταμερισμός των εδρών στο Ευρωκοινο-βούλιο προς όφελος της Γερμανίας δημιούργησε πρόβλημα στη Γαλλία. Ο Σιράκ από την πλευρά του τη διαβεβαίωσε ότι η Ευρώπη «χρειάζεται έναν σταθερό γαλλο-γερμανικό άξονα για να λειτουργήσει σωστά», ωστόσο η καγκελάριος δεν είχε τον χρόνο να χτίσει τις σχέσεις της με τον κεντροδεξιό πρόεδρο.

Σύντομα ήρθε η σειρά του Νικολά Σαρκοζί, που μετά την ορκωμοσία του έσπευσε να συναντήσει τη Μέρκελ σε μια Γερμανία η κοινή γνώμη της οποίας ήταν διχασμένη για το πρόσωπό του. Μετά την αποτυχία του ευρωπαϊκού Συντάγματος ο «Σαρκό» υπόσχεται στους συνομιλητές του ότι η νέα συνθήκη στην οποία θα κατέληγαν δεν θα εγκρινόταν με δημοψήφισμα. Το Βερολίνο προσωρινά καθησυχάζεται και η Μέρκελ τονίζει στον νέο εταίρο της πως το θαύμα της γαλλογερμανικής φιλίας θα επιτρέψει στην Ευρώπη να πάει μπροστά.

Στην πρώτη γραμμή άμυνας
Ομως οι σχέσεις τους περιπλέ-κονται γρήγορα, όταν λίγους μήνες αργότερα ο Σαρκοζί εξυβρίζει τον Γερμανό ΥΠΟΙΚ Πέερ Στάινμπρουκ που επικρίνει τα πρώτα μέτρα της κυβέρνησής του, και η Μέρκελ από την πλευρά της εκνευρίζεται με τη συμπεριφορά του Σαρκοζί. Ωστόσο σύντομα ξεσπά η οικονομική κρίση και οι ηγέτες των δύο μεγαλύτερων οικονομιών της Ευρωζώνης βρίσκονται στην πρώτη γραμμή άμυνας προσπαθώντας να αποτρέψουν τον θάνατο του ενιαίου νομίσματος. Είναι πλέον η ώρα των «Μερκοζί», του «διδύμου» που θέτει τους νέους κανόνες στην ΕΕ -το Σύμφωνο Σταθερότητας- σε αντάλλαγμα για την «αλληλεγγύη» της μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρωζώνης.

Το 2012 ο υποψήφιος των Σοσιαλιστών, Φρανσουά Ολάντ, καταφέρνει να κερδίσει τις προεδρικές εκλογές στη Γαλλία δίνοντας την υπόσχεση ότι θα βάλει τέλος στις πολιτικές λιτότητας και θα δώσει έναν νέο προσανατολισμό στην Ευρώπη.

Ομως η Μέρκελ αρνείται να θέσει τις βάσεις για όσα ήταν για μήνες υπό διαπραγμάτευση και, νωρίτερα, στη διάρκεια της προεδρικής προεκλογικής καμπάνιας, είχε αρνηθεί να τον δεχθεί στο Βερολίνο δίνοντας τη στήριξή της στον αντίπαλό του και απερχόμενο πρόεδρο Νικολά Σαρκοζί.

Παραχωρήσεις
Μετά την εκλογή του ο Ολάντ δηλώνει στη Μέρκελ ότι θέλει να αλλάξει την ισορροπία του γαλλογερμανικού «διδύμου» που δίνει την εντύπωση στους Ευρωπαίους ότι διευθύνει την Ενωση. Θέλει να παρακάμψει την εξουσία της Μέρκελ, η οποία στη σύνοδο κορυφής του Ιουνίου, εν μέσω της οικονομικής κρίσης, αναγκάζεται να προβεί σε παραχωρήσεις υπό τις πιέσεις της Ιταλίας και της Ισπανίας.

Ομως τελικά ο Ολάντ γίνεται εκείνος που εγκρίνει το Σύμφωνο Σταθερότητας θέτοντας ως προϋπόθεση το όριο για το έλλειμμα του 3% του ΑΕΠ, κάτι που εκτονώνει την ένταση στις σχέσεις των δύο ηγετών. Βέβαια το υψηλό έλλειμμα του γαλλικού προϋπολογισμού αποτελεί πηγή διαρκούς έντασης για τη συνεργασία των δύο χωρών.

Τελικά οι διεθνείς εξελίξεις αναγκάζουν τους δυο τους να έρθουν πιο κοντά. Οι δύο ηγέτες αρχίζουν να συνεργάζονται στενά μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι το 2015 και την ουκρανική κρίση, στη διάρκεια της οποίας διαπραγματεύονται από κοινού μια συμφωνία με τον Βλαντιμίρ Πούτιν. Ομως, τα πράγματα είναι διαφορετικά όταν έρχονται αντιμέτωποι με τον κίνδυνο του Grexit, που φέρνει στην επιφάνεια το αγεφύρωτο μεταξύ τους χάσμα, αλλά και με τη μεταναστευτική κρίση.

Μέχρι το τέλος της θητείας του Ολάντ το γαλλογερμανικό «δίδυμο» δεν κατάφερε να αποκατασταθεί ποτέ και η Μέρκελ μέχρι σήμερα βρίσκεται εγκλωβισμένη στον ρόλο του «απρόθυμου ηγεμόνα» σε μια κρίσιμη συγκυρία για τη Γηραιά Ηπειρο, με τη Βρετανία να αποχωρεί από την ΕΕ και τις ΗΠΑ να βρίσκονται υπό τη χαοτική και απρόβλεπτη εξουσία του Ντόναλντ Τραμπ.